การพัฒนานวัตกรรมน้ำหมักชีวภาพนมสด สำหรับการปลูกผักกาดหอมที่ใช้ในระบบไฮโดรพอนิกส์

DEVELOPMENT OF FERMENTED MILK BIOEXTRACTFOR GROWING LETTUCES UNDER HYDROPONIC SYSTEM

จาริวัฒณ์ ศิริอินทร์

ไฮโดรพอนิกส์

ผักกาดหอม -- การปลูก

ปุ๋ยชีวภาพ

นมสด -- การใช้ทางการเกษตร

นวัตกรรมทางการเกษตร

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาน้ำหมักชีวภาพ นมสดจากจุลลินทรีย์ท้องถิ่นที่พบในเขตรากผักกาดหอมสำหรับใช้เป็นแหล่งธาตุอาหารทางเลือกในระบบไฮโดรพอนิกส์แบบ NFT โดยมุ่งประเมินศักยภาพของจุลินทรีย์ในการส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืช การลดการสะสมในเตรทและผลสัมฤทธิ์ของสูตรน้ำหมักในสภาพการปลูกจริง กระบวนการวิจัยเริ่มจากการคัดแยกจุลินทรีย์ ในเขตรากจากสามตำแหน่ง ได้แก่ ผิวราก ภายในราก และสารละลายธาตุอาหาร รวมทั้งสิ้น 269 ไอโซเลด และจำแนกเป็น 60 ลักษณะโคโลนี ผลการคัดแยกสะท้อนให้เห็นว่าระบบรากของพืชในระบบ NFT เป็นแหล่งจุลินทรีย์ที่มีความหลากหลายสูงและมีศักยภาพสำหรับการคัดเลือกสายพันธุ์ ที่มีบทบาทต่อการส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืช การทดสอบคุณสมบัติของจุลินทรีย์พบว่า ไอโซเลตจำนวนมากมีความสามารถสร้างเอนไซม์โปรตีเอสและลิโพไลซ์ ผลิตฮอร์โมนอินโดล-3-อะซึติก ผลิตแอมโมเนีย และละลายฟอสเฟต ซึ่งเป็นกลไกสำคัญของจุลินทรีย์ส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืช จึงนำมามาสู่การคัดเลือกสายพันธุ์ที่เหมาะสมสำหรับผลิตน้ำหมักชีวภาพนมสด และทดสอบในระบบ NFT ภายใต้สูตร สารละลาย 7 แบบ ได้แก่ สูตรควบคุม น้ำหมักชีวภาพเดี่ยว สารละลายอินทรีย์การค้า สูตรเกษตรกรและสูตรผสมระหว่างน้ำหมักชีวภาพกับสารละลายอื่น ๆ ผลการทดลองด้านการเจริญเติบโตพบว่า สูตรผสมน้ำหมักชีวภาพนมสดกับสารละลายอินทรีย์การค้า (T5) ให้ผลดีที่สุดอย่างสม่ำเสมอในทุก ตัวชี้วัด ทั้งความกว้างทรงพุ่ม จำนวนใบ ความสูง น้ำหนักสด และระดับคลอโรฟิลล์ แสดงถึงความ สมดุลของราตุอาหารและผลเสริมฤทธิ์ของสารอินทรีย์และจุลินทรีย์ในน้ำหมักชีวภาพ ในขณะที่ สูตรสารละลายอินทรีย์การค้า (T3) ให้ผลดีเป็นลำดับถัดมา แม้ไม่สูงเท่าสูตรผสม ด้านความปลอดภัยของผลผลิตพบความแตกต่างเด่นชัดระหว่างสูตร โดยสูตรน้ำหมักชีวภาพเดี่ยว (T2) สามารถลดปริมาณไนเตรทในผักได้อย่างมาก ขณะที่สูตรเกษตรกร (T4) และสูตรผสมที่มี ส่วนประกอบของสูตรเกษตรกร (T6 และ T7) ให้ระดับ ไนเตรทสูงที่สุด ซึ่งชี้ให้เห็นข้อจำกัดของการใช้ปุ๋ยสูตรทั่ว ไปในระบบ NFT ที่อาจก่อให้เกิดการสะสมไนเตรทในระดับ ที่ไม่เหมาะสม

สรุป ได้ว่าน้ำหมัก ชีวภาพนมสดที่พัฒนาจากจุลินทรีย์ท้องถิ่นในงานวิจัยนี้เป็นแหล่งธาตุอาหารที่มี ประสิทธิภาพ สามารถส่งเสริมการเจริญเติบโต เพิ่มคุณภาพทางสรีรวิทยาและลดการสะสมไนเตรทในผักกาดหอมได้ โดยสูตรที่มีศักยภาพสูงสุดคือการผสมระหว่างน้ำหมักชีวภาพนมสดและสารละลายอินทรีย์การค้า (T5) ซึ่งเหมาะสำหรับใช้ในระบบ NFT ทั้งในระดับเกษตรกรและการผลิตเชิงพาณิชย์ขณะที่สูตรน้ำหมักชีวภาพเดี่ยวเป็นตัวเลือก สำคัญสำหรับกรณีที่ต้องการควบคุม ปริมาณไนเตรทในผลผลิต งานวิจัยนี้จึงยืนยัน บทบาทของจุลินทรีย์ท้องถิ่นในการเพิ่มคุณค่าของ ทรัพยากรพื้นฐานอย่างน้ำนมดิบให้เป็นธาตุอาหารชีวภาพที่ช่วยลดต้นทุน เพิ่มผลผลิต และสนับสนุนระบบเกษตรยั่งยืนในอนาคต

คำสำคัญ : จุลินทรีย์ท้องถิ่น น้ำหมักชีวภาพนมสด ระบบไฮโดรพอนิกส์ NFT ผักกาดหอม การลดการสะสมไนเตรท

มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา. สำนักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ

นุกูล สาระวงศ์

สมบัติ ทีฆทรัพย์

จักรพงษ์ หรั่งเจริญ

2568

2569-03-06

2569-03-06

2569-03-06

thesis

application/pdf

635.048 จ317ก 2568

tha

มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา

ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต

ปริญญาเอก

การบริหารเทคโนโลยีและนวัตกรรม

มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา